Zelfstandigen vragen om een duidelijk juridisch kader voor zzp’ers

Vertage onderzocht samen met Motivaction en diverse marktpartijen wat zzp’ers nu nodig hebben. Het aantal zelfstandigen daalt voor het eerst in jaren. Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek tonen circa 22.000 minder zzp’ers in het derde kwartaal van 2025. Recentere jaarcijfers spreken over 62.000 zelfstandigen minder over heel 2025. Deze daling betekent geen massale vlucht uit het ondernemerschap. Zelfstandigen zoeken vooral zekerheid binnen hun eigen onderneming.

Juridisch kader zzp: wat betekent dat voor jou?

Een juridisch kader voor zzp’ers legt vast wanneer iemand werkt als zelfstandige en wanneer als werknemer. Het bepaalt rechten, plichten en bescherming voor zowel zelfstandigen als opdrachtgevers.

Op dit moment ontbreekt zo’n eenduidig kader. De Wet DBA toetst arbeidsrelaties aan de praktijk vanuit het bestaande arbeidsrecht, maar biedt weinig zekerheid vooraf. Deze onduidelijke zzp wetgeving raakt zowel zelfstandigen als opdrachtgevers. Beide vragen om heldere criteria die rechtszekerheid bieden aan alle kanten van de samenwerking.

Markt inzichten:

De belangrijkste uitkomsten van het onderzoek onder 2.300 zzp’ers:

• 60% van de zzp’ers ervaart minder opdrachten sinds de strengere handhaving.
• 5% pleit voor juridische duidelijkheid en een stevig wettelijk kader.
• Slechts 8% stapte daadwerkelijk over naar loondienst of detachering.
• 27% werkt liever samen via een BV of coöperatie.

Zelfstandigen kiezen bewust voor ondernemerschap

Bijna 20% van de zzp’ers overweegt te stoppen. Het merendeel kiest bewust voor ondernemerschap. Alternatieven zoals loondienst of detachering blijven weinig populair. 40% kreeg een alternatief contract aangeboden, de helft daarvan maakte nog geen keuze. Zelfstandigen zoeken waar mogelijk naar samenwerking via een BV of coöperatie, goed voor 27% van de respondenten.

Een kwart twijfelt over de eigen juridische status. Zestig procent merkt minder opdrachten sinds de strengere controles. Dit speelt vooral bij een uurtarief tussen 76 en 100 euro. Deze groep balanceert tussen autonomie en het risico op herkwalificatie.

Ook in sectoren met de grootste druk blijft ondernemerschap aantrekkelijk. ICT, zorg en horeca kennen structurele personeelstekorten. Zelfstandigen vullen daar een reële behoefte in.

Praktijkvoorbeeld: onduidelijkheid in de zorg

Een zorgorganisatie huurt regelmatig verpleegkundigen in als zzp’er (ter illustratie, geen bestaande casus). Deze professionals bepalen zelf hun tarief en werktijden. Toch werken ze soms volgens dezelfde protocollen als collega’s in loondienst. Die combinatie maakt de arbeidsrelatie lastig te beoordelen, voor beide partijen.

Waarom zorgt de huidige wetgeving voor onzekerheid?

De Wet DBA, de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties, bestaat sinds 2016. De wet toetst of iemand werkt als zelfstandige of als werknemer. Jarenlang gold een handhavingsmoratorium. De Belastingdienst legde geen boetes of naheffingen op, behalve bij bewuste kwaadwillendheid.

Van moratorium naar handhaving

Per 1 januari 2025 heft de Belastingdienst dit moratorium op. Organisaties die zzp’ers inzetten voor werk dat niet zelfstandig wordt uitgevoerd, krijgen eerst een waarschuwing. Binnen drie maanden past de organisatie de samenwerking aan. Blijft herkwalificatie nodig, dan volgt een naheffing, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Vanaf 2026 komen daar boetes bij, bij bewuste en ernstige nalatigheid.

Herkwalificatie in de praktijk

Herkwalificatie betekent dat de Belastingdienst een zzp-overeenkomst alsnog aanmerkt als dienstverband. De opdrachtgever betaalt dan loonheffing en pensioenpremies achteraf. De zelfstandige raakt fiscale voordelen kwijt, zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling.

De Belastingdienst en de rechter toetsen een arbeidsrelatie aan drie hoofdcriteria. Het gaat om gezag, inbedding in de organisatie en ondernemerschap. Rechtspraak, zoals het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad, benadrukt dat de feitelijke uitvoering zwaarder telt dan de tekst van een contract.

Van Wet VBAR naar de Zelfstandigenwet

Het kabinet werkte aan de Wet VBAR, de Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden. In maart 2026 haalde minister Aartsen van Werk en Participatie het verduidelijkingsdeel van dit wetsvoorstel van tafel, na te weinig draagvlak in de Tweede Kamer. Het kabinet maakt daarmee de weg vrij voor een nieuwe, apart aangekondigde Zelfstandigenwet, die moet vastleggen wanneer iemand zelfstandig werkt.

Het andere deel van de Wet VBAR loopt gewoon door. Dit rechtsvermoeden geeft zzp'ers die minder dan circa 38 euro per uur verdienen straks makkelijker toegang tot werknemersbescherming, als een opdrachtgever niet kan aantonen dat er geen dienstverband is.

Zolang de Zelfstandigenwet niet is ingevoerd, blijft de Wet DBA het toetsingskader voor de vraag of iemand zelfstandig werkt of niet. Zowel zelfstandigen als opdrachtgevers weten dan vooraf waar ze aan toe zijn, in plaats van achteraf een naheffing te bespreken.

Grote behoefte aan juridische verankering

Driekwart van de zelfstandigen vraagt om een wettelijk kader. Dat kader combineert autonomie met bescherming. Schijnzelfstandigheid vraagt om een aanpak. Die aanpak hoeft de vrijheid van honderdduizenden professionals niet te beperken. De arbeidsmarkt is krap. Zelfstandigen wegduwen zonder volwaardig alternatief brengt risico’s met zich mee, voor organisaties en voor de economie. Vertage schreef eerder al over de gevolgen van strengere handhaving voor lopende zzp-opdrachten: Schijnzelfstandigheid en zzp-opdrachten in 2025.

Wat betekent dit voor opdrachtgevers?

Opdrachtgevers dragen mede verantwoordelijkheid voor een juiste beoordeling van arbeidsrelaties. Heldere afspraken over opdracht, aansturing en tarief helpen bij compliant samenwerken met zelfstandigen.

Een voorbeeld uit de ICT-praktijk

Een zzp-organisatie in de ICT-sector loopt tegen een vergelijkbaar knelpunt aan, ook als illustratie. Een specialist werkt al langere tijd op locatie bij een opdrachtgever. De opdrachtgever stuurt de werkzaamheden dagelijks aan en levert de laptop en de software. De specialist factureert per uur en werkt daarnaast voor andere klanten. Beide kenmerken wijzen in een andere richting. Dat maakt vooraf toetsen belangrijker dan achteraf discussiëren.

Drie vragen voor een compliance-check

• Bepaalt de zelfstandige zelf hoe en wanneer het werk gebeurt?
• Werkt de zelfstandige met eigen materialen en een eigen tarief?
• Wijkt het werk af van taken die medewerkers in loondienst uitvoeren?

Meer weten over de Wet DBA en het belang ervan voor externe inhuur? Lees de toelichting: Wet DBA en waarom deze telt. Benieuwd naar de actuele vraag naar ICT-professionals? Bekijk de Talentmonitor ICT-arbeidsmarkt in cijfers.

Keuzevrijheid en verantwoordelijkheid horen samen

De discussie over schijnzelfstandigheid raakt aan meer dan wet- en regelgeving. Keuzevrijheid, wendbaarheid en diversiteit onder werkenden staan op het spel. Politiek, beleidsmakers en de markt dragen hier samen verantwoordelijkheid voor.

De Sociaal-Economische Raad erkent dit onderwerp ook. Naast de Wet VBAR ligt er een pleidooi voor structurele erkenning van zelfstandigen. Dat pleidooi speelt binnen het overleg tussen werkgevers, werknemers en de overheid. Een panel bepleitte begin 2026 een SER 3.0. Zelfstandigen schuiven daarin niet langer aan op uitnodiging, maar krijgen een vaste plek.

Vertage roept op tot:

• heldere toetsingscriteria die rechtszekerheid bieden aan zelfstandigen en opdrachtgevers
• erkenning van de diversiteit onder zzp’ers, want niet elke zelfstandige is gelijk
• een duurzaam wettelijk kader dat zelfstandigheid waarborgt, met de juiste bescherming

Die structurele stem sluit aan bij wat zelfstandigen aangeven in het onderzoek van Vertage en Motivaction. Zij praten liever mee over de regels, in plaats van er alleen aan onderworpen te worden.

Dit onderwerp raakt breder arbeidsmarktbeleid dan alleen fiscale regels. Nederland kent honderdduizenden zelfstandige professionals in de zorg, techniek, bouw en zakelijke dienstverlening. Bedrijven leunen op deze flexibele schil om pieken op te vangen en specialistische kennis binnen te halen. Verdringt strengere handhaving deze groep zonder alternatief, dan voelen ook opdrachtgevers de gevolgen. Denk aan langere doorlooptijden voor projecten en minder toegang tot schaarse expertise.

Een evenwichtig juridisch kader houdt daarom rekening met twee kanten. Het beschermt werkenden tegen oneerlijke constructies. Het laat daarnaast ruimte voor professionals die bewust, weloverwogen en met eigen risico kiezen voor ondernemerschap. Die balans vormt de kern van waar zelfstandigen, opdrachtgevers en beleidsmakers nu samen aan werken.

Samen naar een toekomstbestendige arbeidsmarkt

Zelfstandigen vormen een sterke pijler onder een gezonde arbeidsmarkt. Hun ondernemerschap verdient ruimte, erkenning en een duidelijk juridisch kader. Vertage blijft zich inzetten voor een arbeidsmarkt waarin zelfstandigheid en loondienst naast elkaar bestaan. Professionals verdienen de vrijheid om hun talent op hun eigen manier in te zetten. Wil je het volledige onderzoek lezen? Download het onderzoeksrapport van Motivaction. Lees meer over wet- en regelgeving voor zzp’ers, of neem contact op met Vertage voor advies over compliant externe inhuur..

Sem Overduin, Public Affairs Manager bij Vertage, volgt dit dossier op de voet en signaleert dat de druk per sector verschilt: in de zorg en de bouw voelen zzp’ers de handhaving anders dan in de zakelijke dienstverlening, wat betekent dat een landelijk kader ruimte moet laten voor die verschillen.

Vragen hierover?

Neem contact op met Vertage.
Sem Overduin, Public Policy & Affairs Manager
Maaike van Driel, Head of Legal
Thomas ten Veldhuijs, Senior Legal Counsel