Sinds de opschorting van het handhavingsmoratorium op schijnzelfstandigheid daalde het aantal zelfstandigen in Nederland met circa 80.000. Dat is bijna 8% van het totaal aantal zelfstandig professionals. Van een massale verschuiving is nog geen sprake, maar voor opdrachtgevers is dit een duidelijk signaal om goed te kijken naar hun flexibele schil.
Minder zelfstandigen, maar niet overal gelijk
De daling is niet uniform. Middelbaar opgeleide zelfstandigen laten de grootste terugloop zien: hun aantal nam met 11,4% af ten opzichte van een jaar eerder. Hoogopgeleide zelfstandigen laten een beperkte daling zien van slechts 4%. Voor jou als opdrachtgever betekent dit: hoogopgeleide professionals blijven voorlopig beschikbaar, terwijl functies op mbo-niveau gevoeliger zijn voor schommelingen in aanbod en tarief.
Het verschil komt deels door risico op schijnzelfstandigheid. Middelbaar opgeleide functies hebben vaak lagere tarieven en een grotere kans dat een zelfstandige als schijnzelfstandige wordt gezien. Hoogopgeleiden zijn beter beschermd doordat hun tarieven hoger liggen en hun zelfstandige status vaak duidelijker zichtbaar is.
Het gedrag van zelfstandigen verandert
Terwijl het aantal zelfstandigen daalt, neemt hun activiteit toe. Bijna één op de vier zelfstandigen zoekt actief naar een nieuwe opdracht. Dit is een lichte stijging ten opzichte van eerdere kwartalen en kan wijzen op de toenemende onzekerheid. Een vergelijkbaar patroon zagen we tijdens de coronapandemie: onzekerheid leidt tot meer arbeidsmarktactiviteit.
Daarnaast blijft de aantrekkingskracht van zelfstandigheid groot. Ongeveer 12% van de zzp’ers overweegt terug te gaan naar loondienst, terwijl 12,6% van de werkenden aangeeft zelfstandig te willen worden. In absolute aantallen betekent dit dat ongeveer 1 miljoen mensen in loondienst zelfstandige ambities hebben, tegenover ongeveer 120.000 zzp’ers die terug willen naar loondienst. Dit betekent dat autonomie nog steeds een belangrijke factor speelt bij werving en retentie. Houd daar rekening mee in je wervingsproces en biedt flexibiliteit en keuzevrijheid om talent aan te trekken en te behouden.
Van loondienst naar zelfstandigheid en terug
De stromen tussen zelfstandigheid en loondienst laten interessante patronen zien. Na de handhaving op schijnzelfstandigheid steeg het percentage zelfstandigen dat terugkeerde naar loondienst. In het eerste kwartaal van 2025 verdubbelde dit bijna, van 2,3 naar 4,4%. In de kwartalen daarna daalde dit weer. Toch blijft de uitstroom richting loondienst groter dan de instroom richting zelfstandigheid.
Detachering onder druk
Ook in de detacheringsmarkt zien we verschuivingen. Het percentage professionals dat tijdelijk ‘op de bank’ zit neemt toe en het plateau van leegloop ligt steeds hoger: van 4,6% in het derde kwartaal van 2023, naar 5,3% in 2024, naar 6,1% in 2025. Dit betekent dat tijdelijke inzet niet altijd direct beschikbaar is.
Dit is deels te verklaren door hoe detachering tegenwoordig wordt ingezet. Waar dit voorheen vooral werd ingezet om schaarste op te vangen, wordt het nu meer gebruikt voor specifieke expertise in projecten.
Wat betekent dit voor 2026?
Voorlopig lijkt de daling van zelfstandigen door te zetten, maar er zijn ook signalen van herstel in 2026. De Kamer van Koophandel zag in december 2025 een toename van nieuwe inschrijvingen. Dit kan betekenen dat de markt zich herstelt, maar ook dat de handhaving de instroom richting zelfstandigheid blijft beïnvloeden.
Voor jou betekent dit: houd bewegingen in de markt in de gaten, monitor het aanbod en tariefontwikkelingen en denk vooruit. Daardoor ben je in staat effectief te sturen op capaciteit, kosten en de continuïteit van projecten.
Wil je precies weten hoe de trends in 2025 rond schijnzelfstandigheid, instroom en uitstroom eruitzagen en wat de verwachtingen voor 2026 zijn? Download de nieuwste Talent Monitor en krijg direct inzicht in alle cijfers, grafieken en analyses omtrent tariefontwikkelingen.
