Steeds meer professionals kiezen bewust voor het zzp-schap. Niet uit nood, maar als doordachte stap in hun loopbaan. Tijdens de lancering van het boek De ZZPuzzel in Nieuwspoort, in maart 2026, ging een panel van experts hierover in gesprek. Connie Maathuis, Niels van der Neut en Hugo Jan Ruts bespraken de opkomst van de zzp'er en de groei van zzp'ers in Nederland. Hun conclusie: zelfstandigheid is een antwoord op een arbeidsmarkt die niet voor iedereen goed werkt. Het aantal zzp'ers groeide het afgelopen decennium fors, al staat deze groei sinds 2025 onder druk. Zelfstandig ondernemerschap ontwikkelt zich van uitzondering naar vaste plek in de arbeidsmarkt.

Autonomie als drijfveer voor het zzp-schap

Niels van der Neut, arbeidsrechtjurist, benoemt autonomie als de belangrijkste reden achter het zzp-schap: “Niet het geld, maar juist de flexibiliteit en regie over het eigen werk. Waar, hoe en met wie ze het uitvoeren.”

Onderzoek bevestigt dit beeld. Vooral hoger opgeleide en gespecialiseerde professionals kiezen zelfstandigheid om hun vak op hun eigen manier uit te oefenen. Dat verklaart voor veel professionals waarom zzp'er worden een logische stap is. Andere ontwikkelingen spelen ook een rol in die keuze:

  • Slecht werkgeverschap
  • Beperkte ontwikkelmogelijkheden
  • Starre functieprofielen

Deze factoren dragen samen bij aan de overweging om als zzp'er aan de slag te gaan. De opkomst van de zzp'er is dus geen toeval. Het is een antwoord op een veranderende arbeidsmarkt en op nieuwe wensen van werkenden. Werktevredenheid en persoonlijke ontwikkeling wegen ook mee. Als zelfstandige bepaal je zelf voor welke opdracht je kiest en hoe je je loopbaan vormgeeft.

 

Arbeidsmarkt en zzp-schap: 10 jaar in cijfers

Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) geven een scherp beeld van de groei van zzp'ers en de arbeidsmarkt waarin zij werken.

Tussen 2015 en 2024 groeide het aantal zzp'ers met 44%, naar bijna 1,3 miljoen mensen. In 2025 kreeg deze groei voor het eerst een tegenbeweging. Het aantal zzp'ers daalde in 2025 met 62.000 naar circa 1,2 miljoen mensen, de eerste daling sinds het begin van de meting in 2013. Deze daling hangt vooral samen met de aangescherpte handhaving op schijnzelfstandigheid, actief sinds januari 2025. Deze arbeidsmarkthervorming raakt zowel zelfstandigen als opdrachtgevers..

De groep zzp'ers verandert ook qua samenstelling. Zzp'ers zijn relatief vaak 45-plus, en mannen zijn oververtegenwoordigd binnen deze groep. De daling van het aantal zzp'ers in 2025 was het grootst onder jongeren van 15 tot 27 jaar: 19.000 minder dan een jaar eerder, een daling van 18% in die leeftijdsgroep.

Vrouwelijke medewerkster aan de telefoon

 

Zelfstandigen en het sociale stelsel

Het panel ziet een rol voor zelfstandigen binnen het collectieve socialezekerheidsstelsel. Niet als extra bescherming, maar voor de betaalbaarheid van het systeem op langere termijn. Dit vermindert de druk op de vraag of iemand zzp'er of werknemer is. Nu bestaan grote verschillen in sociale zekerheid en fiscaliteit tussen contractvormen. De SER adviseert al langer een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen en het afbouwen van de zelfstandigenaftrek, gekoppeld aan een betere positie voor echte zelfstandigen. 

 

Wat een gezonde arbeidsmarkt vraagt

Het panel is eensgezind: de zzp'er blijft onderdeel van de Nederlandse arbeidsmarkt. Toch vraagt een stevige positie voor zelfstandigen nog werk. Politiek en beleid voeren een inhoudelijk debat over de toekomst van de arbeidsmarkt. Dat debat gaat ook over de positie van zelfstandigen in sociale zekerheid en fiscaliteit. De tijd van losse aanpassingen ligt achter ons. Deze flexibilisering van de arbeidsmarkt vraagt om een doordacht beleid.

Connie Maathuis waarschuwt dat onzekerheid in wetgeving niet alleen zelfstandigen raakt, maar ook opdrachtgevers en de economie: “Onzekerheid remt innovatie, flexibiliteit en arbeidsmobiliteit”, zegt zij. Autonomie werkt alleen met een omgeving die dit ondersteunt. Zzp'ers zijn vakmensen die geloven in vrijheid, verantwoordelijkheid en ondernemerschap. Deze groep verdient duidelijke wetgeving en een eerlijke plek in het sociale stelsel. Ook een stem in arbeidsmarktbeleid hoort daarbij. 

 

Meer lezen?

Ontdek De ZZPuzzel

Veelgestelde vragen over de opkomst van de zzp'er

Waarom groeit het aantal zzp'ers in Nederland?

Het aantal zzp'ers groeide tussen 2015 en 2024 met 44% (bron: CBS, zie cijfers hierboven). In 2025 daalde dit aantal voor het eerst, vooral door strengere handhaving op schijnzelfstandigheid. De onderliggende beweging naar zelfstandig werken blijft zichtbaar.

Waarom kiezen steeds meer mensen voor zelfstandig ondernemerschap?

Onderzoek wijst autonomie aan als belangrijkste reden. Professionals kiezen voor de vrijheid om hun werk zelf in te richten, in plaats van voor een hoger inkomen.

Is de groei van zzp'ers een probleem of een gevolg van de arbeidsmarkt?

Experts zien de opkomst van de zzp'er als gevolg van een veranderende arbeidsmarkt. Starre functieprofielen en beperkte ontwikkelmogelijkheden in loondienst spelen hierbij een rol.

Welke ontwikkelingen zorgen voor meer zelfstandigen?

Autonomie, werktevredenheid en persoonlijke ontwikkeling wegen het zwaarst. Ook slecht werkgeverschap en starre functieprofielen dragen bij aan de keuze voor het zzp-schap.

Autonomie, werktevredenheid en persoonlijke ontwikkeling wegen het zwaarst. Ook slecht werkgeverschap en starre functieprofielen dragen bij aan de keuze voor het zzp-schap.

Het kabinet zet in op meer rust en duidelijkheid. In maart 2026 schrapte het kabinet het verduidelijkingsdeel van de Wet VBAR en werkt het toe naar een nieuwe Zelfstandigenwet. Zelfstandigen met een uurtarief tot ongeveer 38 euro krijgen op korte termijn een sterker rechtsvermoeden.

De Wet BAZ, die een basisverzekering voor arbeidsongeschiktheid van zelfstandigen regelt, is op 20 maart 2026 naar de Tweede Kamer gestuurd. 

Hoe verandert de Nederlandse arbeidsmarkt?

De arbeidsmarkt beweegt richting meer diversiteit in contractvormen. Zelfstandig ondernemerschap groeide het afgelopen decennium sterk en vormt een vast onderdeel van de arbeidsmarkt.

Waarom past loondienst niet voor iedereen?

Voor veel professionals bieden vaste functieprofielen te weinig ruimte voor eigen invulling van het werk. Zelfstandigheid geeft meer vrijheid in werktijden, opdrachten en manier van werken.

Wat zijn de voordelen en nadelen van zelfstandig ondernemen?

Voordelen zijn autonomie, flexibiliteit en werktevredenheid: 8 op de 10 zzp'ers is tevreden.

Toch zou 11% van de zzp'ers liever in loondienst werken als ze de vrije keuze hadden, een aandeel dat sinds 2017 vrijwel stabiel is. 

Nadelen liggen vooral in de sociale zekerheid, waar zelfstandigen minder bescherming hebben dan werknemers.

Welke trends bepalen de toekomst van werk?

Zelfstandig ondernemerschap groeit als vaste vorm van werk, naast loondienst en flexibele contracten. Beleidsmakers werken toe naar arbeidsmarktbeleid dat op feiten steunt, niet op aannames.